Memorias desaforadas de Alfredo Conde
Aquel neno que, vestido de mariñeiriño, se demoraba sobre a frescura da herba para buscar o alento da terra, non facía outra cousa que preparar o rumbo das súas navegacións futuras. Nese contacto primordial, o pequeno soñaba con barcos que hoxe, convertidos en palabras, atracan no porto deste libro baixo un título mínimo pero suficiente: Memorias desaforadas. É un epígrafe onde cabe todo, ou case todo, nun inventario de vivencias liberadas de calquera peaxe que non sexa a íntima gratificación de saberse vivo e, sobre todo, ben vivido.
Preséntase ante nós un home que sente a necesidade de contarse a si mesmo, non de render contas aos demais. O noso autor recoñécese na plenitude da súa traxectoria: “Vivín, escribín, viaxei, bañeime en tres océanos, pisei os continentes todos, só me falta morrer tranquilo”. Dino así de claro no capítulo dedicado a Santiago de Chile. É a síntese de quen devorou o mundo coa mirada e coa pluma e que agora, desde a serenidade que lle dan os anos, ofrece estas páxinas como o testemuño dunha existencia que nunca soubo de límites nin de sosego impostos.
Falo dun esritor nada simple, dun home dunha intensidade culta, recalada en amores, cidades e versos case ocultos. Este libro ben pode ser un diario de navegación ou unha carta desaforada que lle permitiu vivir á marxe do dereito natural de xentes. Así andou polo mundo o neno que foi mariño mercante, agregado en cargueiros como o Monte Altube e despois no Covadonga, ese prodixio de dez mil toneladas que puxo rumbo a Londres para a coroación de Isabel II. Aquel buque, símbolo da Spanish Line que unía Bilbao con Nova York e Veracruz, foi o seu fogar de aceiro e salitre.
Naveguemos, pois, por este totum revolutum de recordos grazas ao milagre da evocación e á edición de Teófilo. Alfredo chegou ao mundo con catorce graos baixo cero; marchou a luz, din, cando a súa nai lla daba a el. Dese momento parte a memoria dun grafómano confeso que asina vinte novelas, libros de poemas, ensaios e máis de trinta mil artigos. Un escritor que comenta a experiencia vivida deixando sempre un espazo claro para o soñado.
As súas visitas son un mapa do século XX e XXI. Desde encontros con Fidel Castro ou Alfonsín, ata idas e voltas con Alfonso Guerra ou Manuel Fraga. O seu relato cose a Camilo José Cela con Torrente Ballester. Habita nestas páxinas o rastro de quen regateou cun bouquinista en París ou de quen visitou o estudio ruso de Mijail Anikushin. Xunto a el desfilan Carmen Balcells ou Nélida Piñón. Soa música en San Marcos de Venecia e fálase do orgullo de ver a súa obra Breixo no Village Voice de Nova York da man de Gregory Rabassa. Lembrar hoxe ese suplemento literario é recuperar unha época na que a crítica literaria en Nova York era un campo de batalla intelectual, vibrante e necesario. Rabassa non só traducía palabras; traducía cosmovisións. A súa labor foi, en esencia, un acto de xenerosidade cultural que permitiu que a explosión do “boom” latinoamericano non quedase confinada nunha illa idiomática. El foi quen situou a Alfredo Conde entre os mellores autores do mundo.
Alfredo viaxou máis como escritor que como mariño e sabe, como Borges, converterse nun home fractal. Os recordos aboian na súa memoria coma cabalos que pasan do trote ao galope. O seu periplo é unha xeografía de asombros: en Córsega, en Toquio ou en Turín, onde recibiu o prestixioso o Premio Grinzane Cavour –un galardón italiano internacional de enorme relevancia que noutras edicións recaeu en figuras da talla de Doris Lessing ou Günter Grass–.
Amante de cerimonias, Alfredo Conde sabe que hai que ter unha sensibilidade especial para entender as linguaxes da lúa. “A lúa de xaneiro en Cuba, por exemplo, é prodixiosa. Se un aproa ao sur... esa luz permite ler os poemas de César Vallejo”. Pero tras as singraduras, o rumbo sempre marca o regreso á casa da Pedra Aguda, en Brión. O noso escritor é consciente de que un novelista é un demiúrgo, un construtor de mundos. Recordar é, en definitiva, o único xeito de seguir vivindo.
Veño de presentar o libro en Bandini, o establecemento de Bertamiráns galardoado co Premio Novas Librarías 2026, concedido no marco do 26 Congreso de Librerías celebrado en Valencia. Trátase dun recoñecemento nacional que sitúa a este establecemento como referente do pequeno comercio dedicado á venda do libro e á dinamización cultural. No corazón do Val da Maía, nesta xeografía onde a paisaxe se funde coa palabra, a iniciativa de Óscar Porral deixou de ser un simple depósito de volumes para transformarse nun organismo vivo, unha sorte de ágora contemporánea. O Val da Maía redescúbrese así como epicentro cultural dun mundo que demostra saber crecer desde a aldea, xerando unha dinámica tan propia que o noso dicionario de afectos xa acuñou un neoloxismo necesario: bandinear. Iso fixemos cas Memorias Desaforadas dun dos grandes mestres das letras galegas-
Alberto Barciela
Xornalista